Skip links
BROKOLİ

Brokoli (Brassica oleracea) turpgillerden bir sebzedir. Bu sebze sağlığa yararlı etkileri ile bilinir.

Brokoli, lif, C vitamini, K vitamini, demir ve potasyum gibi birçok besin maddesinden zengindir. Ayrıca diğer sebzelerden daha fazla protein içerir.

Brokoli karbonhidrat, protein, lifin yanı sıra çeşitli vitamin-mineraller içerir (1, 2, 3, 4, 5):

  • C Vitamini: Antioksidan olan bu vitamin, bağışıklık fonksiyonu ve cilt sağlığı için önemlidir. 
  • K1 Vitamini: Brokoli, kanın pıhtılaşması için önemli olan ve kemik sağlığını geliştirebilen yüksek miktarda K1 vitamini içerir.
  • Folat (B9 Vitamini): Hamile kadınlar için özellikle önemli olan folat, normal doku büyümesi ve hücre fonksiyonu için gereklidir.
  • Potasyum: Önemli bir mineral olan potasyum, kan basıncı kontrolü ve kalp hastalıklarının önlenmesi için faydalıdır.
  • Manganez: Bu eser element tam tahıllar, baklagiller, meyveler ve sebzelerde yüksek miktarlarda bulunur.
  • Demir: Temel bir mineral olan demirin vücudunuzda kırmızı kan hücrelerinde oksijen taşınması gibi birçok önemli işlevi vardır.

Brokoli ayrıca az miktarlarda da olsa başka vitamin ve mineralleri de içerir. Aslında, ihtiyacınız olan hemen hemen her besin ögesinden belirli miktarlarda içerir.

Brokoli, sağlık için faydalı çeşitli antioksidanlar ve bitki bileşikleri açısından zengindir. Bunlar (6, 7, 8, 9, 10, 11, 12):

  • Sülforafan: Brokolide en bol bulunan ve en çok araştırılan bitki bileşiklerinden biri olan sülforafan, çeşitli kanser türlerine karşı koruma sağlayabilir.
  • İndol-3-karbinol: Turpgillerde bulunan bu besin maddesi kanserle savaşmaya yardımcı olabilir.
  • Karotenoidler: Brokoli, lutein, zeaksantin ve beta karoten içerir. Bu besin maddeleri göz sağlığına katkıda bulunabilir.
  • Kaempferol: Sağlığa birçok faydası olan bir antioksidandır. Bu besin maddesi kalp hastalığına, kansere, iltihaplanmaya ve alerjilere karşı koruma sağlayabilir.
  • Kuersetin: Bu antioksidanın kan basıncını düşürme de faydası vardır.

BROKOLİNİN FAYDALARI

Brokoli gibi turpgillerden sebzeler, tatlarından sorumlu olan, kükürt içeren besin ögeleri sağlar (13). Bu biyoaktif bileşiklerin sayısız sağlık yararı olabilir.

Vitaminler, Mineraller ve Biyoaktif Bileşiklerden Zengindir

Brokolinin en büyük avantajlarından biri besin içeriğidir. Çok çeşitli vitaminler, mineraller, lif ve diğer biyoaktif bileşiklerle yüklüdür.

Bir su bardağı (91 gram) çiğ brokoli (28):

  • Karbonhidrat: 6 gram
  • Protein: 2.6 gram
  • Yağ: 0.3 gram
  • Lif: 2.4 gram

Ayrıca brokoli günlük alınması gereken besin maddelerini karşılar:

  • C Vitamini:  %135’ini
  • A Vitamini:  %11’ini
  • K Vitamini:  %116’sını
  • B9 Vitamini (Folat): %14’ünü
  • Potasyum:  %8’ini
  • Fosfor:  %6’sını
  • Selenyum:  %3’ünü

Brokoli Vücudu Toksinlerden Arındırır (Detoksifikasyon sağlar)

Brokoli, vücudumuzun detoks sistemi üzerinde güçlü ve olumlu bir etkiye sahiptir. Glukorafanin, glukonasturtiin ve glukobrasisin besin maddelerinin dinamik üçlüsü, istenmeyen toksinleri nötralize eder ve ortadan kaldırır. Böylece daha hafif ve daha güçlü hissettirir. Hücreler için risk oluşturan çoğu toksin, vücudu da iki aşamalı bir süreçle detoksifiye eder. Brokoli ile ilgili dikkat çekici olan her iki aşamada da aktiviteyi değiştirme yeteneğidir: Brokoli’deki glukozinolatlar, detoksifikasyonun ilk adımına (Faz I olarak adlandırılır) yardımcı olur ve sülforafan içeriği ikinci adımı (Faz II olarak adlandırılır) destekler. Brokolide bulunan glukozinolat bileşikleri, karaciğerdeki doğal faz 2 detoksifikasyon süreçlerinin güçlü indükleyicileridir. Karaciğer tarafından detoksifiye edilen maddelerin çoğu, bağırsak yolundan atılmak üzere safraya salınır. Brokoli, vücudun doğal detoksifikasyon mekanizmalarının günlük olarak desteklenmesi ve sağlıklı bir iç ortamın desteklenmesi için kullanılabilir (66, 67). 

Sağlığı Koruyucu Etkisi Olan Güçlü Antioksidanlar İçerir

Brokolinin antioksidan içeriği insan sağlığı için çok önemlidir (29). Antioksidanlar, serbest radikallerin neden olduğu hücre hasarını engelleyen veya nötralize eden moleküllerdir. Antioksidan etkisiyle iltihaplanmanın azalmasını sağlar.

Brokoli, sindirim sırasında sülforafan adı verilen güçlü bir antioksidana dönüştürülen bir bileşik olan yüksek seviyelerde glukorafanine sahiptir (30). Yapılan çalışmalarda, sülforafanın düşük kan şekeri, kolesterol seviyeleri, oksidatif stres ve kronik hastalık gelişimi dahil olmak üzere birçok sağlık yararı sunabileceğini göstermektedir. 

Brokoli ayrıca oksidatif stresi ve gözlerdeki hücresel hasarı önleyebilen, ölçülebilir miktarda antioksidan lutein ve zeaksantin içerir (31).

Enflamasyonun Azalmasına Katkıda Bulunabilir

Brokoli, vücut dokularındaki iltihabı azalttığı gösterilen çeşitli biyoaktif bileşikler içerir. Brokolide bulunan birden fazla bileşiğin bu etkiyi desteklemek için sinerjistik olarak çalıştığı kuramsallaştırılmıştır (29).

Brokolide bulunan bir flavonoid olan kaempferol hem hayvan hem de test tüpü çalışmalarında güçlü anti-enflamatuar kapasite göstermektedir (32, 33).

Sigara içenlerde yapılan bir çalışma brokoli tüketiminin enflamasyon belirteçlerinde önemli bir azalmaya yol açtığını da ortaya koydu (34).

Kansere Karşı Koruma Sağlar

Brokoli gibi turpgillerden sebzeler, belirli kronik hastalıkların neden olduğu hücre hasarını azaltabilecek çeşitli biyoaktif bileşikler içerir (35). Kanser, anormal hücrelerin hızlı büyümesi ile karakterizedir ve genellikle oksidatif stres ile bağlantılıdır (14).

Yapılan çalışmalar, brokoli de dahil olmak üzere turpgillerden sebzelerin tüketiminin akciğer, kolorektal, meme, prostat, pankreas ve mide kanserleri dahil olmak üzere birçok kanser riskinin azalmasıyla bağlantılı olduğunu göstermektedir (15, 16, 17, 18).

Benzersiz bir besin maddesi olan “izotiyosiyanat” turpgil sebzelerinde bulunur ve bu sayede diğer sebzelerden ayırır. Çalışmalar, izotiyosiyanatların karaciğer enzimlerini etkilediğini, oksidatif stresi ve iltihabı azalttığını, bağışıklık sistemini uyardığını, kanserin gelişimi ve çoğalması ile mücadele ettiğini göstermektedir (19, 20, 21).

Brokolide bulunan ana izotiyosiyanat olan sülforafan, oksidatif stresi azaltarak moleküler düzeyde kanser oluşumuna karşı etki gösterir (8, 22, 23).

Yapılan çok sayıda çalışma, turpgillerden sebze tüketiminin belirli kanser türlerine karşı koruma sağlayabileceğini göstermiştir:

  • Meme (36)
  • Prostat (37)
  • Mide/mide (38)
  • Kolorektal (39)
  • Böbrek/böbrek (40)
  • Mesane (41)

İçeriğindeki Antioksidanlar ve Lif; Kan Şekeri Kontrolüne Yardımcı Olabilir

Brokoli tüketimi diyabetli kişilerde kan şekeri kontrolünü destekleyebilir. Kesin mekanizma bilinmemekle birlikte, brokolinin antioksidan içeriği ile ilgili olabileceği düşünülmektedir (42).

Yapılan çalışmada bir ay boyunca her gün brokoli filizi tüketen tip 2 diyabetli kişilerde insülin direncinin önemli ölçüde azaldığı gösterilmiştir (42). Başka bir çalışmada ise brokoli özü ile beslenen diyabetik sıçanlarda pankreatik hücre hasarının azalmasına ek olarak kan şekerinin azaldığı ortaya çıkarılmıştır (43).

Brokoli aynı zamanda iyi bir lif kaynağıdır . Bazı araştırmalar, daha yüksek diyet lifi alımının daha düşük kan şekeri ve iyileştirilmiş diyabetik kontrol ile ilişkili olduğunu göstermektedir (44, 45).

Kolesterol Seviyelerini Düşürmeye Yardımcıdır

Kolesterolün vücutta birçok önemli işlevi vardır. Örneğin yağları sindirmeye yardımcı olan safra asitlerinin oluşumunda önemli bir faktördür. Safra asitleri karaciğerde oluşur, safra kesesinde depolanır ve yağ tüketildiğinde sindirim sistemine salınır. Daha sonra safra asitleri kan dolaşımına geri emilir ve tekrar kullanılır.

Brokolinin içindeki maddeler bağırsaktaki safra asitlerine bağlanarak atılımlarını artırır ve yeniden kullanılmalarını engeller (24). Bu, kolesterolden yeni safra asitlerinin senteziyle sonuçlanır ve vücuttaki kolesterolün toplam seviyelerini azaltır. Bu etki, kalp hastalığı ve kanser riskinin azalmasıyla ilişkilendirilmiştir. Bir araştırmaya göre, buharda pişirilmiş brokoli, kolesterol seviyelerini düşürmek için özellikle yararlıdır (2).

Yapılan çalışmalarda brokolinin kalp sağlığını çeşitli şekillerde destekleyebileceği gösterilmektedir.

Yüksek “kötü” LDL kolesterol ve trigliserit düzeylerinin kalp hastalığı için başlıca risk faktörleri olduğu bilinmektedir. Brokoli bu belirteçleri iyileştirmede rol oynayabilir. Yapılan bir çalışmada toz brokoli filizi takviyesi ile tedavi edilen kişilerde trigliseritlerin ve LDL kolesterolün önemli ölçüde azaldığı, ayrıca HDL kolesterol düzeylerinin arttığı fark edilmiştir (46). Başka bir çalışmada ise brokolideki belirli antioksidanların genel kalp krizi riskini azaltabileceği fikrini de desteklemektedir (47).

Yapılan bir araştırmada brokolinin kalp durması sonrasında kalp dokusunda hücre ölümüne ve oksidatif strese karşı potansiyel olarak koruyucu bir etki ortaya çıkardığı gözlenmiştir (48).

Ek olarak, brokoli gibi lif açısından zengin gıdaların daha fazla alınması, kalp hastalığı riskinin azalmasıyla ilişkilidir (49).

Sağlıklı Sindirimi Sağlar ve Kabızlığı Azaltır

Brokoli bağırsak fonksiyonunu ve sindirim sağlığını destekleyebilen lif ve antioksidanlar açısından zengindir.

Bağırsak düzenliliği ve kolonunuzdaki güçlü sağlıklı bakteri topluluğu, sindirim sağlığının iki hayati bileşenidir. Brokoli gibi lif ve antioksidan bakımından zengin besinleri tüketmek sağlıklı bağırsak fonksiyonunu korumada rol oynayabilir  (50, 51, 52).

Brokoli diyeti üzerine yapılan bir araştırma, kolonda azalmış enflamasyon seviyelerinin yanı sıra bağırsak bakterilerinde olumlu değişiklikler bulmuştur (53).

Zihinsel Gerilemeyi Yavaşlatabilir ve Sağlıklı Beyin Fonksiyonunu Destekleyebilir

Brokolinin içindeki bazı besinler ve biyoaktif bileşikler, zihinsel gerilemeyi yavaşlatabilir, sağlıklı beyin ve sinir dokusu işlevini destekleyebilir.

960 yaşlı üzerinde yapılan bir araştırma, günde bir porsiyon brokoli gibi koyu yeşil sebzelerin tüketiminin yaşlanmayla ilişkili zihinsel gerilemeyi yavaşlatabilmeye yardımcı olabileceğini ortaya koymuştur (54).

Başka bir çalışma, brokolide bulunan bir bileşik olan kaempferol ile tedavi edilen farelerin, felç benzeri bir olaydan sonra beyin hasarı insidansını azalttığını ve nöral doku iltihabını azalttığını göstermiştir (55).

Sülforafan, brokolide bulunan ve oksijenlenmenin azalması durumunda beyin fonksiyonunu destekleme potansiyeline sahip başka bir güçlü biyoaktif bileşiktir. Bazı çalışmalarda sülforafan ile tedavi edilen fareler, beyin hasarı veya toksik maruziyetin ardından önemli beyin dokusu iyileşmesi ve nöral enflamasyonun azaldığını göstermiştir (56, 57, 58).

Yaşlanma Sürecini Yavaşlatmaya Yardımcı Olabilir

Yaşlanma süreci büyük ölçüde oksidatif strese ve yaşamınız boyunca azalan metabolik fonksiyona bağlanır (59).

Yaşlanma kaçınılmaz bir doğal süreç olmasına rağmen, diyet kalitesinin genetik ekspresyonun belirlenmesinde ve yaşa bağlı hastalıkların gelişiminde önemli bir rol aldığı düşünülmektedir (60).

Araştırmalar, brokolide önemli bir biyoaktif bileşik olan sülforafanın, antioksidan genlerin ekspresyonunu artırarak yaşlanmanın biyokimyasal sürecini yavaşlatma kapasitesine sahip olabileceğini göstermektedir (60).

C Vitamini İçeriğiyle Sağlıklı Bir Bağışıklık Sistemini Destekler

İnsan bağışıklık sistemi karmaşıktır ve düzgün çalışması için çok sayıda besine ihtiyaç duyar. C vitamini, bağışıklık fonksiyonu için tartışmasız en temel besindir ve brokoli de bol miktarda C vitamini içerir. Araştırmalar, C vitamininin çeşitli hastalıkların hem önlenmesinde hem de tedavisinde rol oynadığını göstermektedir. 

Kemik ve Eklem Sağlığını Destekleyebilir

Brokolide bulunan besin maddelerinin çoğu kemik sağlığını desteklediği önleyebildiği bilinmektedir.

Brokoli güçlü ve sağlıklı kemikleri korumak için iki hayati besin maddesi olan K vitamini ve kalsiyum kaynağıdır (61, 62, 63). Ayrıca sağlıklı kemikler için gerekli olan fosfor, çinko, A ve C vitaminlerini de içerir (64).

Yapılan bir çalışmada brokolide bulunan sülforafanın osteoartriti önlemeye yardımcı olabileceğini gösterilmektedir (65).

Göz Sağlığını Destekler

Görme bozukluğu, yaşlanmanın yaygın bir sonucudur. Brokoli, lutein ve zeaksantindeki ana karotenoidlerden ikisi, yaşa bağlı göz bozuklukları riskinin azalmasıyla ilişkilidir (25, 26).

A vitamini eksikliği , iyileştirilmiş A vitamini durumu ile tersine çevrilebilen gece körlüğüne neden olabilir (27). Brokoli, vücudun A vitaminine dönüştürdüğü beta karoten içerir. Bu sebze, düşük A vitamini alımı olan kişilerde görme yeteneğini artırabilir.

REFERANSLAR

  1. Y B Shaik-Dasthagirisaheb, G Varvara, G Murmura. Role of vitamins D, E and C in immunity and inflammation. J Biol Regul Homeost Agents. Apr-Jun 2013;27(2):291-5. PMID: 23830380
  2. Susanne Bügel. Vitamin K and bone health. Proc Nutr Soc. 2003 Nov;62(4):839-43. doi: 10.1079/PNS2003305.
  3. Caroline Bolton-Smith, Marion ET McMurdo, Colin R Paterson. Two-Year Randomized Controlled Trial of Vitamin K1 (Phylloquinone) and Vitamin D3 Plus Calcium on the Bone Health of Older Women. JOURNAL OF BONE AND MINERAL RESEARCH Volume 22, Number 4, 2007 Published online on January 22, 2007; doi: 10.1359/JBMR.070116
  4. Katalin Fekete, Cristiana Berti, Monica Trovato. Effect of folate intake on health outcomes in pregnancy: a systematic review and meta-analysis on birth weight, placental weight and length of gestation. Nutr J. 2012 Sep 19;11:75.doi: 10.1186/1475-2891-11-75.
  5. Lanfranco D’Elia, Gianvincenzo Barba, Francesco P Cappuccio. Potassium intake, stroke, and cardiovascular disease a meta-analysis of prospective studies. J Am Coll Cardiol. 2011 Mar 8;57(10):1210-9.doi: 10.1016/j.jacc.2010.09.070.
  6. Kostova AT, Kostov RV. Glucosinolates and isothiocyanates in health and disease. Trends Mol Med. 2012 Jun;18(6):337-47. doi: 10.1016/j.molmed.2012.04.003. Epub 2012 May 10.
  7. Zhang Y, Tang L. Discovery and development of sulforaphane as a cancer chemopreventive phytochemical. Acta Pharmacol Sin. 2007 Sep;28(9):1343-54. doi: 10.1111/j.1745-7254.2007.00679.x.
  8. James D, Devaraj S, Bellur P. Novel concepts of broccoli sulforaphanes and disease: induction of phase II antioxidant and detoxification enzymes by enhanced-glucoraphanin broccoli. Nutr Rev. 2012 Nov;70(11):654-65. doi: 10.1111/j.1753-4887.2012.00532.x. Epub 2012 Oct 12.
  9. Maruthanila VL, Poornima J, Mirunalini S. Attenuation of Carcinogenesis and the Mechanism Underlying by the Influence of Indole-3-carbinol and Its Metabolite 3,3′-Diindolylmethane: A Therapeutic Marvel. Adv Pharmacol Sci. 2014;2014:832161. doi: 10.1155/2014/832161. Epub 2014 May 8.
  10. Ma L, Dou HL, Wu YQ. Lutein and zeaxanthin intake and the risk of age-related macular degeneration: a systematic review and meta-analysis. Br J Nutr. 2012 Feb;107(3):350-9. doi: 10.1017/S0007114511004260. Epub 2011 Sep 8.
  11. Montaño JM, Morón EB, Guerrero CP. A review on the dietary flavonoid kaempferol. Mini Rev Med Chem. 2011 Apr;11(4):298-344. doi: 10.2174/138955711795305335.
  12. Larson AJ , J. Symons JD, Jalili T. Therapeutic Potential of Quercetin to Decrease Blood Pressure: Review of Efficacy and Mechanisms. Advances in Nutrition, Volume 3, Issue 1, January 2012, Pages 39–46, https://doi.org/10.3945/an.111.001271
  13. Drewnowski A, Carneros CG. Bitter taste, phytonutrients, and the consumer: a review. Am J Clin Nutr. 2000 Dec;72(6):1424-35. doi: 10.1093/ajcn/72.6.1424.
  14. Reuter S, Gupta SC, Chaturvedi MM. Oxidative stress, inflammation, and cancer: how are they linked?. Free Radic Biol Med. 2010 Dec 1;49(11):1603-16. doi: 10.1016/j.freeradbiomed.2010.09.006. Epub 2010 Sep 16.
  15. Béliveau R, Gingras D. Role of nutrition in preventing cancer. Can Fam Physician. 2007 Nov;53(11):1905-11.
  16. Verhoeven DT, Goldbohm RA, Poppel G. Epidemiological studies on brassica vegetables and cancer risk. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 1996 Sep;5(9):733-48.
  17. Higdon JV, Delage B, Williams D. Cruciferous vegetables and human cancer risk: epidemiologic evidence and mechanistic basis. Pharmacol Res. 2007 Mar;55(3):224-36. doi: 10.1016/j.phrs.2007.01.009. Epub 2007 Jan 25.
  18. Zickute J, Strumylaite L, Dregval L. Vegetables and fruits and risk of stomach cancer. Medicina (Kaunas). 2005;41(9):733-40. PMID: 16227704
  19. Kim MK, Park JH. Conference on “Multidisciplinary approaches to nutritional problems”. Symposium on “Nutrition and health”. Cruciferous vegetable intake and the risk of human cancer: epidemiological evidence. Proc Nutr Soc. 2009 Feb;68(1):103-10. doi: 10.1017/S0029665108008884. Epub 2008 Dec 8.
  20. Figueiredo SM, Filho SA, Machado JA. The anti-oxidant properties of isothiocyanates: a review. Recent Pat Endocr Metab Immune Drug Discov. 2013 Sep;7(3):213-25. doi: 10.2174/18722148113079990011.
  21. Hayes JD, Kelleher M, Eggleston L. The cancer chemopreventive actions of phytochemicals derived from glucosinolates. Eur J Nutr. 2008 May;47 Suppl 2:73-88. doi: 10.1007/s00394-008-2009-8.
  22. Lenzi M, Fimognari C, Hrelia P. Advances in Nutrition and Cancer pp 207-223| Cite as. Sulforaphane as a Promising Molecule for Fighting Cancer. Part of the Cancer Treatment and Research book series (CTAR, volume 159)
  23. Xu T, Ren D, Sun X. Dual roles of sulforaphane in cancer treatment. Anticancer Agents Med Chem. 2012 Nov;12(9):1132-42. doi: 10.2174/187152012803529691.
  24. Kahlon TS, Milczarek RR, Chiu MC. In vitro Bile Acid Binding of Mustard Greens, Kale, Broccoli, Cabbage and Green Bell Pepper Improves with Sautéing Compared with Raw or Other Methods of Preparation. Food and Nutrition Sciences, 2012, 3, 951-958 http://dx.doi.org/10.4236/fns.2012.37126 Published Online July 2012
  25. Delcourt C, Carrière I, Delage M. Plasma lutein and zeaxanthin and other carotenoids as modifiable risk factors for age-related maculopathy and cataract: the POLA Study. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2006 Jun;47(6):2329-35. doi: 10.1167/iovs.05-1235.
  26. Gale CR, Hall NF, Phillips DW. Lutein and zeaxanthin status and risk of age-related macular degeneration. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2003 Jun;44(6):2461-5. doi: 10.1167/iovs.02-0929.
  27. Lindeboom GA. Historical milestones in the treatment of night blindness. Clio Med. 1984;19(1-2):40-9. PMID: 6085992
  28. https://nutritiondata.self.com/facts/vegetables-and-vegetable-products/2356/2
  29. Vasanthi HR, Mukherjee S, Das DK. Retraction Notice To: Potential Health Benefits of Broccoli- A Chemico-Biological Overview. Mini Rev Med Chem. 2009 Jun;9(6):749-59. doi: 10.2174/138955709788452685.
  30. https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/sulforaphane#section=Top
  31. Abdel-Aal EM, Akhtar H, Zaheer K. Dietary Sources of Lutein and Zeaxanthin Carotenoids and Their Role in Eye Health. Nutrients. 2013 Apr; 5(4): 1169–1185. Published online 2013 Apr 9. doi: 10.3390/nu5041169
  32. Wang J, Fang X, Ge L. Antitumor, antioxidant and anti-inflammatory activities of kaempferol and its corresponding glycosides and the enzymatic preparation of kaempferol. PLoS One. 2018 May 17;13(5):e0197563. doi: 10.1371/journal.pone.0197563. eCollection 2018.
  33. Kadioglu O, Nass J, Saeed ME. Kaempferol Is an Anti-Inflammatory Compound with Activity towards NF-κB Pathway Proteins. Anticancer Res. 2015 May;35(5):2645-50. PMID: 25964540
  34. Riso P, Vendrame S, Bo CD. Effect of 10-day broccoli consumption on inflammatory status of young healthy smokers. Int J Food Sci Nutr. 2014 Feb;65(1):106-11. doi: 10.3109/09637486.2013.830084. Epub 2013 Sep 2.
  35. Higdon JV, Delage B, Williams DE. Cruciferous Vegetables and Human Cancer Risk: Epidemiologic Evidence and Mechanistic Basis. Pharmacol Res. 2007 Mar; 55(3): 224–236. Published online 2007 Jan 25. doi: 10.1016/j.phrs.2007.01.009
  36. Liu X, Lv K. Cruciferous vegetables intake is inversely associated with risk of breast cancer: a meta-analysis. Breast. 2013 Jun;22(3):309-13. doi: 10.1016/j.breast.2012.07.013. Epub 2012 Aug 9.
  37. Liu B, Mao Q, Cao M. Cruciferous vegetables intake and risk of prostate cancer: a meta-analysis. Int J Urol. 2012 Feb;19(2):134-41. doi: 10.1111/j.1442-2042.2011.02906.x. Epub 2011 Nov 28.
  38. Wu Q, Yang Y, Wang J. Cruciferous vegetable consumption and gastric cancer risk: a meta-analysis of epidemiological studies. Cancer Sci. 2013 Aug;104(8):1067-73. doi: 10.1111/cas.12195. Epub 2013 Jun 21.
  39. Wu Q J, Yang Y, Vogtmann E. Cruciferous vegetables intake and the risk of colorectal cancer: a meta-analysis of observational studies.  Ann Oncol. 2013 Apr;24(4):1079-87. doi: 10.1093/annonc/mds601. Epub 2012 Dec 4.
  40. Liu B, Mao Q, Wang X. Cruciferous vegetables consumption and risk of renal cell carcinoma: a meta-analysis. Nutr Cancer. 2013;65(5):668-76. doi: 10.1080/01635581.2013.795980.
  41. Liu B, Mao Q, Lin Y. The association of cruciferous vegetables intake and risk of bladder cancer: a meta-analysis. World J Urol. 2013 Feb;31(1):127-33. doi: 10.1007/s00345-012-0850-0. Epub 2012 Mar 6.
  42. Bahadoran Z, Tohidi M, Nazeri P. Effect of broccoli sprouts on insulin resistance in type 2 diabetic patients: a randomized double-blind clinical trial. Int J Food Sci Nutr. 2012 Nov;63(7):767-71. doi: 10.3109/09637486.2012.665043. Epub 2012 Apr 26.
  43. Suresh S, Waly MI, Rahman MS. Broccoli ( Brassica oleracea) Reduces Oxidative Damage to Pancreatic Tissue and Combats Hyperglycaemia in Diabetic Rats.Prev Nutr Food Sci. 2017 Dec;22(4):277-284. doi: 10.3746/pnf.2017.22.4.277. Epub 2017 Dec 31.
  44. Silva FM,  Fiber Kramer CK, Almeida JC. intake and glycemic control in patients with type 2 diabetes mellitus: a systematic review with meta-analysis of randomized controlled trials. Nutr Rev. 2013 Dec;71(12):790-801. doi: 10.1111/nure.12076. Epub 2013 Nov 1.
  45. Yu K, Ke MY, Li WH. The impact of soluble dietary fibre on gastric emptying, postprandial blood glucose and insulin in patients with type 2 diabetes. Asia Pac J Clin Nutr. 2014;23(2):210-8. doi: 10.6133/apjcn.2014.23.2.01.
  46. Bahadoran Z, Mirmiran P, Hosseinpanah F. Broccoli sprouts powder could improve serum triglyceride and oxidized LDL/LDL-cholesterol ratio in type 2 diabetic patients: a randomized double-blind placebo-controlled clinical trial. Diabetes Res Clin Pract. 2012 Jun;96(3):348-54. doi: 10.1016/j.diabres.2012.01.009. Epub 2012 Feb 9.
  47. Conzatti A, Fróes FC, Perry ID. Clinical and molecular evidence of the consumption of broccoli, glucoraphanin and sulforaphane in humans. Nutr Hosp. 2014 Nov 30;31(2):559-69. doi: 10.3305/nh.2015.31.2.7685.
  48. Akhlaghi M, Bandy B. Dietary broccoli sprouts protect against myocardial oxidative damage and cell death during ischemia-reperfusion. Plant Foods Hum Nutr. 2010 Sep;65(3):193-9. doi: 10.1007/s11130-010-0182-4.
  49. Threapleton D, Greenwood D, Evans C. Dietary fibre intake and risk of cardiovascular disease: systematic review and meta-analysis. BMJ. 2013 Dec 19;347:f6879. doi: 10.1136/bmj.f6879.
  50. Wong J, Souza R, Kendall C. Colonic health: fermentation and short chain fatty acids. J Clin Gastroenterol. 2006 Mar;40(3):235-43. doi: 10.1097/00004836-200603000-00015.
  51. Sbahi H, Cash B. Chronic Constipation: a Review of Current Literature. Curr Gastroenterol Rep. 2015 Dec;17(12):47. doi: 10.1007/s11894-015-0471-z.
  52. Havenaar R. Intestinal health functions of colonic microbial metabolites: a review. Benef Microbes. 2011 Jun;2(2):103-14. doi: 10.3920/BM2011.0003.
  53. Paturi G, Mandimika T, Butts C. Influence of dietary blueberry and broccoli on cecal microbiota activity and colon morphology in mdr1a(-/-) mice, a model of inflammatory bowel diseases. Nutrition. 2012 Mar;28(3):324-30. doi: 10.1016/j.nut.2011.07.018. Epub 2011 Nov 23.
  54. Morris MC, Wang Y, Barnes L. Nutrients and bioactives in green leafy vegetables and cognitive decline: Prospective study. Neurology. 2018 Jan 16;90(3):e214-e222. doi: 10.1212/WNL.0000000000004815. Epub 2017 Dec 20.
  55. Yu L, Chen C, Wang L. Neuroprotective effect of kaempferol glycosides against brain injury and neuroinflammation by inhibiting the activation of NF-κB and STAT3 in transient focal stroke. PLoS One. 2013;8(2):e55839. doi: 10.1371/journal.pone.0055839. Epub 2013 Feb 20.
  56. Sun B, Zhang X, Yin Y. Effects of sulforaphane and vitamin E on cognitive disorder and oxidative damage in lead-exposed mice hippocampus at lactation. J Trace Elem Med Biol. 2017 Dec;44:88-92. doi: 10.1016/j.jtemb.2017.06.004. Epub 2017 Jun 15.
  57. Yu C, He Q, Zheng J. Sulforaphane improves outcomes and slows cerebral ischemic/reperfusion injury via inhibition of NLRP3 inflammasome activation in rats. Int Immunopharmacol. 2017 Apr;45:74-78. doi: 10.1016/j.intimp.2017.01.034. Epub 2017 Feb 10.
  58. Zhao X, Wen L, Dong M. Sulforaphane activates the cerebral vascular Nrf2-ARE pathway and suppresses inflammation to attenuate cerebral vasospasm in rat with subarachnoid hemorrhage. Brain Res. 2016 Dec 15;1653:1-7. doi: 10.1016/j.brainres.2016.09.035. Epub 2016 Sep 28.
  59. Kong Y, Trabucco S.E,  Zhang H. Oxidative Stress, Mitochondrial Dysfunction and the Mitochondria Theory of Aging. Robert L, Fulop T (eds): Aging: Facts and Theories. Interdiscipl Top Gerontol. Basel, Karger, 2014, vol 39, pp 86-107 https://doi.org/10.1159/000358901
  60. DanielM, Tollefsbol T. Epigenetic linkage of aging, cancer and nutrition. J Exp Biol. 2015 Jan 1; 218(1): 59–70. doi: 10.1242/jeb.107110
  61. Wen L, Chen J, Duan L. Vitamin Kdependent proteins involved in bone and cardiovascular health (Review). Mol Med Rep. 2018 Jul;18(1):3-15. doi: 10.3892/mmr.2018.8940. Epub 2018 Apr 27.
  62. Kamao M, Suhara Y, Tsugawa N. Vitamin K content of foods and dietary vitamin K intake in Japanese young women. J Nutr Sci Vitaminol (Tokyo). 2007 Dec;53(6):464-70. doi: 10.3177/jnsv.53.464.
  63. Gennari C. Calcium and vitamin D nutrition and bone disease of the elderly. Public Health Nutr. 2001 Apr;4(2B):547-59. doi: 10.1079/phn2001140.
  64. Ilich J, Kerstetter J. Nutrition in Bone Health Revisited: A Story Beyond Calcium. Pages 715-737 | Received 20 Jun 2000, Accepted 01 Sep 2000, Published online: 14 Jun 2013. https://doi.org/10.1080/07315724.2000.10718070
  65. Facchini A, Stanic I, Cetrullo S. Sulforaphane protects human chondrocytes against cell death induced by various stimuli. J Cell Physiol. 2011 Jul;226(7):1771-9. doi: 10.1002/jcp.22506.
  66. CCruz V, Davila J, Viana M. Effect of broccoli (Brassica oleracea) and its phytochemical sulforaphane in balanced diets on the detoxification enzymes levels of tilapia (Oreochromis niloticus) exposed to a carcinogenic and mutagenic pollutant. https://doi.org/10.1016/j.chemosphere.2008.11.082
  67. Nagraj GS, Chouksey A, Jaiswal S. Nagraj, G. S., Chouksey, A., Jaiswal, S., & Jaiswal, A. K. (2020). Broccoli. Nutritional Composition and Antioxidant Properties of Fruits and Vegetables, 5–17. doi:10.1016/b978-0-12-812780-3.00001-5.